1909

1909
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Ans : 1906 1907 1908  1909  1910 1911 1912 Decennis : 1870 1880 1890  1900  1910 1920 1930 Sègles : Sègle XIX  Sègle XX  Sègle XXI Millennis : Millenni I  Millenni II  Millenni III Cronologia mesadièra : Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec Cronologias tematicas : Aeronautica • Arquitectura • Automobila • Benda dessenhada • Camins de fèrre • Cinèma • Drech • Economia • Fotbòl • Literatura • Musica • Santat e medecina • Sciéncia • Sociologia • Espòrt • Teatre Autres calendièrs : Roman • Chinés • Gregorian • Ebrieu • Indó • Musulman • Persan • Republican

Aquesta pagina concernís l'an 1909 del calendièr gregorian.

Eveniments

Occitània

Provença

Lo Vernegue après lo tèrratrem.

Lo 11 de junh, se debanèt un important tèrratrem dins la region de Lambesc. Entraïnèt de destruccions importantas dins lei comunas de Selon de Provença, dau Vernegue, de Lambesc, de Sant Canat e de Ronha. En mai d'aquò, 46 personas foguèron tuats.

França

• 15 de març - Primièra grèva generala dins l'administracion publica: los foncionaris de las entrepresas de telefonia, postala e de telegraf exigisson la reglamentacion de lors professions.

Euròpa

• 25 de julhet - Primièra traversada en avion de la Marga, per Louis Blériot.

Africa

Etiopia

Tresena e darriera ataca d'apoplexia dau negus Menelik II. Totalament paralizat e fòrça fatigat, lo sobeiran deguèt abandonar la gestion deis afaires. Una reünion dau gabinet dei ministres permetèt de designar una regéncia dirigida per lo ras-bitwoded Tessema Nadew. Pasmens, fins a l'annada seguenta, lo poder demorèt de facto sota lo contraròtle de la frema de Menelik.

Mond

• 11 d'abril - Fondacion de la vila de Tel Aviv en l'actual Israèl.

Sciéncias e tecnicas

Armament

Depaus de brevet depintant la concepcion dau premier silenciós desvolopat per Hiram Percy Maxim (1869-1936).

Fisica

Esquèma generau de l'experiéncia de Rutherford.

Debanament de l'experiéncia de Rutherford (realizada per Hans Geiger e Ernest Marsden). Aguèt un ròtle decisiu dins lo desvolopament dau modèl de l'atòm modèrne car permetèt d'establir l'existéncia dau nuclèu atomic.

Quimia

Premiera sintèsi de baquelita per lo quimista estatsunidenc Leo Baekeland (1863-1944).

Naissenças

• 3 de genièr - Victor Borge, comediant danés (m. 2000)
• 9 de genièr - Anthony Mamo, president de Malta (m. 2008)
• 15 de genièr - Gene Krupa, musician american (m. 1973)
• 20 de genièr - Carlos Delgado Chalbaud, president de Veneçuèla (m. 1950)
• 22 de genièr - U Thant, secretari-general de las Nacions Unidas (m. 1974)
• 23 de genièr - Imre Ungár, pianista ongrés (m. 1972)
• 3 de febrièr - Simone Weil, filosòfa francesa (m.1943)
• 7 de febrièr - Hélder Câmara, archevesque catolic brasilièr (m. 1999)
• 9 de febrièr - Carmen Miranda, cantaira e actritz brasilièra nascuda en Portugal (m. 1955)
• 16 de febrièr - Dick McDonald, entrepreneire american, fondador de McDonald's (m. 1998)
• 26 de març - Héctor José Cámpora, president d'Argentinia (m. 1980)
• 27 de març - Golo Mann, escrivan e realizator de cinèma alemand (m. 1994)
• 31 de març - Robert Brasillach, jornalista francés, collaborador de la França de Vichèi (m. 1945)
• 13 d'abril - Stanisław Ulam, matematician polonés (m. 1984)
• 17 d'abril - Alain Poher, president interin de França (m. 1996)
• 22 d'abril - Rita Levi-Montalcini, neurològa italiana, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 2012)
• 22 d'abril - Spiros Markezinis, primièr ministre de Grècia (m. 2000)
• 27 d'abril - Guillermo León Valencia, president de Colómbia (m. 1971)
• 30 d'abril - Reina Juliana dels Païses Basses (m. 2004)
• 1 de mai - Yiannis Ritsos, escrivan e poèta grèc (m. 1990)
• 23 de mai - Hugh Blair, artista e lingüista american, creador d'una gramatica d'Interlingua (m. 1967)
• 30 de mai - Benny Goodman, musician american (m. 1986)
• 23 de junh - Li Xiannian, president de la Republica Populara de China (m. 1992)
• 30 de junh - Juan Bosch, president de la Republica Dominicana (m. 2001)
• 18 de julhet - Mohammed Daoud Khan, president d'Afganistan (m. 1978)
• 20 de junh - Errol Flynn, actor australian (m. 1959)
• 18 de julhet - Mohammed Daoud Khan, president d'Afganistan (m. 1978)
• 10 d'agost - Rei Mohammed V de Marròc (m. 1961)
• 7 de setembre - Elia Kazan, cineasta ongrés (m. 2003)
• 21 de setembre - Kwame Nkrumah, primièr president de Ghana (m. 1972)
• 5 d'octobre - Edward Osóbka-Morawski, primièr ministre de Polonha (m. 1997)
• 7 d'octobre - Anni Blomqvist, escrivan finés (m. 1990)
• 13 d'octobre - Art Tatum, musician de jazz american (m. 1956)
• 18 d'octobre - Norberto Bobbio, filosòf e jurista italian (m. 2004)
• 19 de novembre - Peter Drucker, advocat e escrivan austrian (m. 2005)
• 23 de novembre - René Schick Gutiérrez, president de Nicaragua (m. 1966)
• 26 de novembre - Eugène Ionesco, autor de teatre romanés (m. 1994)
• 14 de decembre - Edward Lawrie Tatum, genetician american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1975)
• 27 de decembre - Henryk Jablonski, president de Polonha (m. 2003)

Decèsses

• 13 de genièr - Bertrand de Lassús, pireneista francés (n. 1868)
• 29 de genièr - Felice Beato, fotogràf italian-britanic (n. 1832)
• febrièr - Eugèni Garcin, jornalista e escrivan occitan (n. 1831)
• 14 de junh - Afonso Pena, president de Brasil (n. 1847)
• 15 d'agost - Euclides da Cunha, escrivan brasilièr (n. 1866)
• 3 de setembre - Albèrt Tornièr, escrivan, jornalista e politician occitan (n. 1855)
• 13 d'octobre - Francesc Ferrer, pedagòg catalan (n. 1859)
• 19 d'octobre - Cesare Lombroso, mètge italian (n. 1836)
• 26 d'octobre - Ito Hirobumi, primièr ministre de Japon (n. 1841)
• 17 de decembre - Rei Leopold II de Belgica (n. 1835)
• decembre - Gaston Da Costa, pedagòg francés, personalitat de la Comuna de París (n. 1850)

Prèmi Nobel

• Prèmi Nobel de Fisica : Guglielmo Marconi, Karl Ferdinand Braun
• Prèmi Nobel de Quimia : Wilhelm Ostwald
• Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Emil Theodor Kocher
• Prèmi Nobel de Literatura : Selma Lagerlöf
• Prèmi Nobel de la Patz : Auguste Marie Francois Beernaert, Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant