Naast honderden complete handschriften bewaart de Koninklijke Bibliotheek evenzoveel fragmenten van handschriften uit de middeleeuwen. De omvang van deze fragmenten varieert van minieme strookjes tot forse dubbelbladen.
Het gaat om afgedankt materiaal, membra disiecta, dat meestal als ‘maculatuur’ is hergebruikt bij het maken van jongere boeken. Dikwijls zijn ze tevoorschijn gekomen bij de restauratie van banden om zestiende-, zeventiende- of achttiende-eeuws drukwerk.
Hoewel het de voorkeur verdient om middeleeuwse fragmenten te bewaren in of ten minste bij het boek waarin ze zijn gevonden, zijn zij meestal daarvan gescheiden geraakt. Zulke fragmenten zijn opgeborgen in dozen, ‘massagraven’ met maculatuur, netjes voorzien van een aanvraagnummer, en wachten doorgaans nog op een definitieve beschrijving. Mondjesmaat besteed ik aandacht aan de identificatie van de teksten. Dat kan een tijdrovende bezigheid zijn, maar soms is het de moeite waard.
Miracles de Nostre Dame. Aanvraagnummer: KB 79 K 26
Een paar dagen geleden vond ik in een verdwaalde doos met restauratieoverblijfselen zonder signatuur een envelop met het opschrift ‘2 vellen beschreven perkament’. En inderdaad, die zaten er in. De bladen (elk zo’n 28 bij 20 cm) zijn afkomstig uit een bescheiden handschrift uit de eerste helft van de zestiende eeuw, waaruit zij bij een restauratie in 1978 zijn verwijderd. Sindsdien heeft niemand er meer naar omgekeken.
Het ene blad maakte mijn dag al meteen goed. Een paar woorden lezen, intikken in Google, en ik wist wat het was: een fragment uit het dichtwerk Miracles de Nostre Dame van Gautier de Coinci (†1236). Het schrift en de spelling verraden het als een Noord-Frans product uit de eerste helft van de veertiende eeuw. Een onderzoeker in de Verenigde Staten was er erg blij mee.
Missaal. "KB 79 K 27.
Bij het bekijken van het andere blad brak buiten het zonnetje door. Het gaat om een vel uit een duizend jaar oud missaal. Misschien kom ik daar nog eens op terug.
De beide oude fragmenten zijn inmiddels beschreven en in de collectie opgenomen met nieuwe signaturen. Ze zijn te vinden in de Online Publiekscatalogus onder de aanvraagnummers 79 K 26 en 79 K 27.
Reageer op deze blog